B12 Eksikliği Olan Çocuklar Nasıl Beslenmeli?

Çocuğunuzda B12 eksikliği saptandığında, hekiminizin önerdiği yaklaşımın yanı sıra beslenme düzeninin de gözden geçirilmesi genellikle sürecin bir parçasıdır. Doğru besin seçimleri, B12 durumunun desteklenmesine ve benzer bir eksikliğin tekrarlanma riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Bu yazıda, B12 eksikliği olan çocuklar için beslenme düzeninin nasıl planlanabileceğini, hangi besinlerin öncelikli olduğunu ve zenginleştirilmiş ürünlerin nasıl bir rol oynayabileceğini bilimsel veriler ışığında ele alıyoruz.

2800 düşük ve orta gelirli okul çağı çocuğunu (5-12 yaş) kapsayan Kolombiya'da yürütülen büyük ölçekli bir çalışma, plazma B12 düzeyinin sığır eti, tavuk ve süt ürünlerinin sık tüketildiği bir beslenme örüntüsüyle doza bağlı ve güçlü biçimde ilişkili olduğunu göstermiştir (Villamor ve ark., Journal of Nutrition, 2008). Aynı çalışmada düşük B12 durumunun yoksulluk ve hayvansal besin tüketiminin sınırlı olmasıyla ilişkili olduğu bildirilmiştir.

Bu bulgu, beslenme düzenindeki küçük değişikliklerin B12 durumu üzerinde anlamlı bir etki yaratabileceğini göstermektedir.

B12 doğal olarak yalnızca hayvansal kaynaklı besinlerde yeterli miktarda bulunur. Aşağıdaki besin grupları, beslenme düzeninde öncelik verilebilecek kaynaklardır.

Değerler yaklaşıktır; USDA FoodData Central ve NIH ODS referanslarına dayanmaktadır. Besin kaynakları hakkında daha kapsamlı bilgi için b12 vitamini açısından zengin besinler yazımıza bakabilirsiniz.

Vegan çocukların büyüme ve beslenme alımını inceleyen klasik derleme, vegan çocukların beslenme düzeninin çoğu besin öğesi açısından yeterli olabildiğini, ancak B12, çinko, kalsiyum ve D vitamini gibi besin öğelerine özel dikkat gösterilmesi gerektiğini bildirmektedir (Messina ve Mangels, Journal of the American Dietetic Association, 2001). Aynı çalışma, zenginleştirilmiş vegan besinlerin sayısının ve erişilebilirliğinin artması sayesinde uygun besin seçimleriyle vegan diyetlerin tüm yaş gruplarında yeterli hale getirilebileceğini vurgulamaktadır.

Bitkisel diyetle beslenenler için B12 takviyesi veya zenginleştirilmiş besinlerin tüm yaşam evrelerinde gerekli olduğunu belirten güncel uzman rehberi için bkz. Craig ve ark., Nutrients, 2021.

Zenginleştirilmiş Besinler

B12 ile zenginleştirilmiş besinler, hayvansal ürün tüketmeyen çocuklar için önemli bir alternatif kaynak oluşturabilir:

•     B12 eklenmiş bitkisel sütler (soya, badem, yulaf sütü gibi)

•     B12 ile zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar

•     B12 eklenmiş besin mayası (nutritional yeast)

•     Bazı bitkisel et alternatifleri (ürün etiketi kontrol edilmelidir)

Hayvansal ürünleri reddetmese de sınırlı çeşitlilikte besin tüketen seçici yiyen çocuklarda, mevcut tercihler içinde B12 kaynaklarını artırmaya yönelik küçük adımlar faydalı olabilir:

•     Çocuğun zaten kabul ettiği besinler arasında (yumurta, peynir, tavuk gibi) B12 içeren seçenekleri öne çıkarın.

•     Yeni besinleri küçük porsiyonlarla ve sık aralıklarla tekrar tekrar sunmayı deneyin; bu, kabul oranını artırabilir.

•     Yemek saatlerini baskı veya zorlama içermeyen, sakin bir ortamda tutmaya özen gösterin.

•     Seçici yeme uzun süreli ve şiddetliyse, bir pediatrist veya beslenme uzmanından destek almayı değerlendirin.

Yalnızca anne sütüyle beslenen bir bebekte B12 eksikliği saptandığında, dikkat genellikle hem bebeğin hem de annenin beslenme durumuna yönelir. Anne vegan, vejetaryen veya B12 açısından yetersiz besleniyorsa, annenin beslenme düzeninin ve gerekirse B12 durumunun değerlendirilmesi önemlidir.

Bu konuda risk faktörleri hakkında daha fazla bilgi için çocuklarda b12 eksikliği nedenleri yazısına bakabilirsiniz.

Beslenme düzeninin gözden geçirilmesi önemli bir adımdır; ancak her durumda tek başına yeterli olmayabilir. Eksikliğin derecesi, nedeni ve çocuğun klinik durumu, beslenme değişikliklerinin tek başına yeterli olup olmayacağını belirler.

Bazı durumlarda beslenme düzenlemesine ek olarak takviye de gerekebilir. Bu kararın nasıl verildiği hakkında çocuklar için b12 vitamini rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

B12 eksikliği, özellikle bitkisel beslenen çocuklarda sıklıkla demir, çinko, D vitamini gibi diğer besin öğesi yetersizlikleriyle birlikte görülebilir. Beslenme planı hazırlanırken bu öğelerin de göz önünde bulundurulması önerilir.

Diğer besin öğeleri hakkında bebek ve çocuklarda çinko rehberi ve çocuklar için D vitamini rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Beslenme değişiklikleriyle B12 düzeyi ne kadar sürede normale döner?

Bu süre, eksikliğin derecesine ve beslenme değişikliğinin tutarlılığına bağlı olarak değişir. Takip tahlilleri, hekiminizin önerdiği sıklıkta tekrarlanarak ilerleme değerlendirilmelidir.

Vegan çocuğumun beslenmesini zenginleştirilmiş besinlerle desteklemek yeterli mi?

Zenginleştirilmiş besinler önemli bir kaynak olabilir; ancak yeterlilik çocuğun toplam günlük alımına bağlıdır. Bir diyetisyenle birlikte beslenme planının gözden geçirilmesi faydalı olabilir.

Seçici yiyen çocuğumda B12 eksikliği var, ne yapmalıyım?

Mevcut kabul edilen besinler içinde B12 kaynaklarını artırmaya çalışabilirsiniz; ancak sorun şiddetliyse pediatrist veya beslenme uzmanı desteği almanız önerilir.

B12 ile zenginleştirilmiş besinler her markada aynı miktarda B12 içerir mi?

Hayır, içerik markaya ve ürüne göre değişir. Ürün etiketindeki besin değerleri tablosunu kontrol etmeniz önerilir.

Beslenme düzenlemesi yaparken takviyeyi bırakabilir miyim?

Takviye kullanıyorsanız bunu kesme veya değiştirme kararı, beslenme değişikliğinden bağımsız olarak hekiminizle birlikte verilmelidir.

B12 eksikliği olan çocuklar için beslenme düzeni, hayvansal kaynaklı besinlerin düzenli tüketimini, gerektiğinde zenginleştirilmiş ürünleri ve seçici yeme durumunda pratik yaklaşımları kapsayan bireyselleştirilmiş bir plan gerektirir. Beslenme değişiklikleri önemli bir destek unsuru olsa da, B12 eksikliğinin yönetimi her zaman bir sağlık profesyonelinin değerlendirmesiyle birlikte yürütülmelidir.

Bu yazı bilgi amaçlıdır ve tıbbi değerlendirmenin yerini almaz.

[1] Villamor E ve ark. Vitamin B-12 status is associated with socioeconomic level and adherence to an animal food dietary pattern in Colombian school children. J Nutr. 2008;138(7):1391–1398. https://doi.org/10.1093/jn.138.7.1391

[2] Messina V, Mangels AR. Considerations in planning vegan diets: children. J Am Diet Assoc. 2001;101(6):661–669. https://doi.org/10.1016/s0002-8223(01)00167-5

[3] Craig WJ ve ark. The Safe and Effective Use of Plant-Based Diets. Nutrients. 2021;13(11):4144. https://doi.org/10.3390/nu13114144

[4] NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin B12 Health Professional Fact Sheet. https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12-HealthProfessional/

[5] USDA FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov